محمد مهدى ملايرى
138
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )
كتابهاى او برگزيده شده ، و ما براى آشنايى خوانندگان فارسىزبان خلاصهاى از مطالب بخش اول آن را در اينجا مىآوريم و از اينكه صفحات محدود اين مجله اجازه نمىدهد كه تمام اين مقاله به فارسى ترجمه و چاپ شود از خوانندگان خود پوزش مىطلبيم » . * * * « ابو بكر محمد بن حسن كرجى يكى از بزرگترين علماى رياضى ايرانى است كه مؤلفات مهمى از او به زبان عربى بر جاى مانده است . وى كه در قرن چهارم و أوائل قرن پنجم هجرى ستارهء شهرتش در بغداد اوج گرفت كسى است كه اصول حساب و جبر را توسعه داد و مطالب تازهاى بر آنها افزود ، و مىتوان گفت كه يكى از پايهگذاران علم جبر و حساب در اسلام مىباشد ، و پيش از او محمد بن موسى خوارزمى و ابو كامل شجاع بن اسلم مصرى در اين راه گامهايى برداشته بودند . ولى با تمام قدر و منزلتى كه كرجى را در علم رياضيات بوده اطلاعات بسيار كمى از زندگى وى در دست است . آنچه از زندگى وى مىدانيم اين است كه وى از اهل كرج در نزديكى طهران كنونى و شهر معروف و قديمى رى بوده است ، و ظاهرا در همان شهر رى كه شهرى آبادان و مركز علما و دانشمندان بوده به تحصيل علوم رياضى پرداخته و چون در اين علم مايهاى كافى و پايگاهى بلند يافته به بغداد پايتخت بزرگ اسلام روى آورده و در آغاز قرن پنجم به آنجا وارد شده است . اين مطلب را از آنجا مىتوان استنباط كرد كه وى با فخر الملك محمد بن على بن خلف وزير بهاء الدوله و سلطان الدولهء ديلمى كه از 401 تا 407 هجرى بر عراق حكومت مىكردهاند و اين وزير در سال 407 كشته شده ارتباط داشته است و كرجى كتاب معروف خود را به نام ( الفخرى ) به نام او تأليف كرده است . معلوم نيست كه كرجى تا چه مدت در بغداد مانده ولى وى گويا پس از مرگ آن وزير بغداد را ترك گفته و به زادگاه خود بازگشته و به ابى غانم معروف بن محمد پيوسته و اين وزير از او كتابى دربارهء آبهاى درونى زمين و طرز استخراج آنها خواسته و او هم كتابى در اين موضوع به نام او پرداخته و در آغاز آن اين وزير را ستوده است .